Home संपादकीय आषाढी एकादशी: आत्मा हा विठ्ठल... - ashadhi ekadashi the soul is vitthal

आषाढी एकादशी: आत्मा हा विठ्ठल… – ashadhi ekadashi the soul is vitthal


आषाढी एकादशीच्या दिवशी चंद्रभागेचा तीर माणसांनी फुलून गेलेला असतो. त्या सावळ्या परब्रह्माच्या दर्शनासाठी लोटलेल्या अलोट गर्दीला पंढरपुरातले रस्तेही अपुरे पडत असतात. टाळ-मृदंगाच्या तालावर धुंद होऊन गिरकी घेणारे वारकरी, डोईवरच्या तुळशीशी हितगुज करणाऱ्या माता-भगिनी, जातीपातीच्या पलीकडे जाऊन भगवंताशी द्वैत साधलेल्या दिंड्या, संतांच्या पादुका मिरविणारे भक्तजन असे सारेच विठूरायाच्या दर्शनासाठी आतूर झालेले असतात.

आषाढी वारीचे दिवस साऱ्या वारकऱ्यांसाठी निराळेच असतात. आनंदाला उधाण आणणारे असतात. यंदा, मात्र पंढरपुरात हे चित्र दिसणार नाही. चंद्रभागेचे वाळवंट सुने असेल. मंदिराच्या आवारात गर्दी नसेल. पांडुरंग मात्र आपल्या साऱ्या भक्तांची चिंता वाहत कर कटी ठेवून तसाच शांतपणे उभा असेल.

वारी आणि वारकरी हे महाराष्ट्राचे व्यवच्छेदक लक्षण. कोणीही कसलेही आमंत्रण न देता वर्षानुवर्षे वारकरी जमतात आणि आपल्या खांद्यावर संतांच्या पालख्या मिरवत मिरवत, विठ्ठलाचे नामस्मरण करत करत पंढरपूरला जातात. शेकडो वर्षांची ही अखंडित परंपरा. विविध संकटांतही मार्ग काढण्यात आला आणि वारी घडत राहिली.

यंदा करोनाच्या संकटातही वारीला खंड पडणार नाही, याची काळजी घेतली गेली. संतांच्या पालख्या थेट पंढरपुरी पोहोचल्या. नेहमीसारखी लाखोंच्या संख्येची वारी यंदा साथीच्या रोगामुळे निघणार नाही, हे स्पष्ट होते आणि समस्त वारकऱ्यांनी ते मान्यही केले होते. संकट लक्षात घेऊन आपल्या परंपरेला वळण देण्याची त्यांची दृष्टी ही महाराष्ट्रातीलच नव्हे, देशभरातील नागरिकांना शिकवण देणारी ठरली. अर्थात, हे काही पहिल्यांदा घडलेले नाही.

सारा समाज एका चौकटीत, कर्मकांडांत घट्ट बांधलेला असताना, वारकरी संप्रदायाने भक्तीचा आणि एकत्वाचा विचार लोकमानसात रुजवला. ‘एकएका लागतील पायी रे…’ म्हणत भेदभाव टाळला. समाज म्हणून महाराष्ट्राला एका धाग्यात बांधण्याचे काम अतिशय शांतपणे केले, आजही केले जात आहे. वारीचा महत्त्वाचा भाग असलेल्या प्रत्येक दिंडीमध्ये हे घडते. एक कुटुंब म्हणून दिंडीतील वारकरी प्रवास करीत असतात.

नामसंकीर्तन, कीर्तन, भजन असा आध्यात्मिक आनंद लुटत पावले पंढरीची वाट जवळ करत असतात. एकमेकांची काळजी वाहणे, मदत करणे या साऱ्यातून एकत्वाची भावना घट्ट होत जाते. या वर्षी हे कुटुंब भेटले नाही. एकत्र चालले नाही. भेटी घडल्या नाहीत. हे सोडता, परंपरा कुठेच मोडली नाही; कारण ‘काया ही पंढरी, आत्मा हा विठ्ठल’ असे संत एकनाथ महाराज सांगून गेले आहेत. ‘दया क्षमा शांति हेचि वाळवंट, मिळालासे थाट वैष्णवांचा’ ही पुढची खूण!

ही अंतरीची खूण पटलेल्या वारकऱ्यांना विठ्ठल दर्शनाचा टकळा लागलेला असला, तरी परिस्थितीनुरूप, व्यापक समाजहिताचा विचार करण्याची तयारी असते. करोनाचा प्रादुर्भाव झाल्यानंतर सर्वच सामाजिक उपक्रम थांबले, गर्दी होईल अशा साऱ्या उपक्रमांवर बंदी घालण्यात आली. प्रार्थनास्थळेही भाविकांसाठी बंद करण्यात आली. नेमकी याच काळात वारी येत असल्यामुळे, त्याचे काय होणार, असा प्रश्न सर्वसामान्यांच्याही मनात उमटला.

त्याविषयी चर्चा झाल्या, विविध पर्याय तपासून झाले आणि वारकऱ्यांनी आपल्या संप्रदायाचे मर्म ओळखून मार्ग काढला. प्रथा पाळली जावी, परंपरा जपली जावी आणि गर्दी होऊ नये, हेही त्यांनी पाहिले. आज वारी घडते आहे. विठ्ठलाची महापूजा होते आहे. वारकरी संप्रदायाचेच नव्हे, तर साऱ्यांचेच श्रद्धास्थान असलेल्या संतांच्या पादुका पंढरपूरमध्ये पोहोचल्या आहेत.

जगद्गुरू संत तुकाराम महाराज सांगतात,

नामसंकीर्तन साधन पै सोपे। जळतील पापे जन्मांतरीची।।

न लगती सायास जावे वनांतरा। सुखे येतो घरा नारायण।।

आज पंढरपूर शांत असले, चंद्रभागा गजबजली नसली, तरी मनामनांत रुजलेल्या पांडुरंगाचे दर्शन घडणे शक्य आहेच. वारकरी संप्रदायाने एक धडा घालून दिला आहे. आपल्या विचारसरणीला अनुसरून त्यांनी समाजाला एक दिशा दाखवून दिली आहे. आपण साऱ्यांनीच त्यावरून चालणे हिताचे ठरणार आहे. येऊ घातलेला गणेशोत्सव हा एक भाग आहेच; परंतु रोजच्या जगण्यातही आपण या काही गोष्टी पाळणे गरजेचे आहे.

संपूर्ण समाजाच्या हिताचा विचार करून घराबाहेर पडणे टाळणे, गर्दी न करणे, सुरक्षित वावर राखणे, रस्त्यावर न थुंकणे, मास्क वापरणे, हात धुणे या गोष्टी करायलाच हव्या आहेत. संपूर्ण महाराष्ट्राचे श्रद्धास्थान असलेला पालखी सोहळा आणि शेकडो वर्षांची परंपरा असलेली वारी जर साऱ्या गोष्टी पाळत असेल, तर आपल्यालाही ते पाळता यायला हवे. हे सारे केले, तरच करोनापासून दूर राहणे शक्य होणार आहे, संसर्गाची दैनंदिन संख्या आटोक्यात ठेवणे शक्य होणार आहे.

आजची आषाढी एकादशीही करोनासह जगण्याच्या ‘नवसाधारण’ स्थितीनुसार होत आहे. आजच्या काळाची ही गरज ओळखून पावले टाकल्यास नव्याने उभारी मिळणे अशक्य नाही. पुढील काळात समोर येणाऱ्या अनेक गोष्टींबाबत आपल्याला निर्णय घ्यावे लागणार आहेत. वेगळी वाट निवडावी लागणार आहे. परंपरांमध्ये बदल घडवावे लागणार आहे. या साऱ्याला विठ्ठलाने आणि वारकरी संप्रदायाने अधिष्ठान दिले आहे. आता आपण ही धुरा वाहायची आहे. ‘आत्मा हा विठ्ठल’ हे उमजले, की प्रवास सोपा होतो आणि समीपता, सलोकता, सरूपता व सायुज्यता या चारही मुक्ती साधणेही घडते.



Source link

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Most Popular

farmers protest: tractor rally : दिल्लीत हिंसक आंदोलन; केंद्राकडून गंभीर दखल, सिंघू सीमेवरून शेतकरी नेते ‘गायब’ – tractor rally violence in farmers protest signs...

नवी दिल्ली: प्रजासत्ताक दिनी कृषी कायद्यांविरोधात ( farmers protest ) शेतकरी ट्रॅक्टर परेडमध्ये ( tractor rally ) मंगळवारी हिंसाचार झाला. शेतकरी आंदोलनकर्त्यांनी बॅरिकेड...

R. Ashwin: टीम इंडियामध्ये लागलं मोठं चॅलेंज, पुजाराने ‘ही’ गोष्ट केल्यावर अश्विन अर्धी मिशी ठेवणार – ind vs eng : indian cricketer r. ashwin...

नवी दिल्ली, IND vs ENG : भारतीय संघामध्ये सध्याच्या घडीला एक मोठं चॅलेंज लागलेलं आहे. हे चॅलेंज भारताचा फिरकीपटू आर. अश्विनने भरवश्याचा फलंदाज...

Recent Comments