Home संपादकीय करोना व्हायरस: हा छंद जिवाला लावी पिसे - coronavirus life in lockdown...

करोना व्हायरस: हा छंद जिवाला लावी पिसे – coronavirus life in lockdown and various birds


डॉ. राधिका टिपरे

आठ दहा वर्षांपूर्वी औरंगाबादचा बंगला सोडून पुण्यात हायवेवरच्या एका मोठ्या इमारतीत फ्लॅटमध्ये राहायला आल्यानंतर प्रात:समयीच्या पक्ष्यांच्या मंजूळ गानमैफीलीला खरंतर मुकलोच होतो. इमारत हायवेवर असल्याकारणाने रोज वाहतुकीच्या कर्कश्श आवाजानेच जाग यायची. पण लॉकडाउन काय सुरू झालं… शांतता अनुभवायला मिळाली अन् अकराव्या मजल्यावर असूनही सकाळच्या प्रहरी पक्ष्यांची किलबील अशी ऐकू यायला लागली, की जणू खिडकीच्या बाहेरच बाग फुलली आहे…!

काही दिवसांपूर्वी तर गाढ झोपेत असताना अगदी पहाटे पहाटेच एक अनोळखी स्वर कानावर पडून जाग आली. अर्धजागृतावस्थेत असूनही माझा मेंदू चाचपडत होता- काय बरं ऐकतेय मी? अन् काहीच वेळात झोपेतही मला त्या हळुवार स्वरातून झिरपणारे उच्चार स्पष्ट जाणवू लागले- ‘पेर्ते व्हा… पेर्ते व्हा…!’ डोक्यात क्लीक झालं, हा पावशा! ताडकन उठून बसले… उठून खिडकीशी गेले. खिडकीच्या बाहेर अंधुक उजेडात काहीही दिसत नव्हतं…

बिल्डिंगच्या पाठीमागे, पायथ्याशी असलेल्या दुसऱ्या सोसायटीमधील बंगल्यांभोवती असणाऱ्या हिरव्यागर्द वृक्षांमध्ये पक्ष्यांची वर्दळ सुरू झाली होती… माझा माझ्या कानावर विश्वासच बसत नव्हता. जंगलात गेलं, की एखाद् वेळेस तरी पावशाची ‘पेर्ते व्हा… पेर्ते व्हा’ अशी हाकाटी ऐकायला मिळावी, म्हणून जीव केवढा कासावीस व्हायचा…! पण कधी ही हाकाटी ऐकायला मिळाली नव्हती. अन् आज इथं शहरातील त्या गर्द हिरवाईत कुठंतरी एखाद्या फांदीवर बसून पावशा हाळी देत होता…

त्यानंतर रोजची सकाळ पक्ष्यांच्या किलबिलाटानेच होऊ लागली. आधी जाग येताच, अंथरूणावर पडल्या पडल्या कुठल्या कुठल्या पक्ष्यांचे आवाज येताहेत बरं, याची चाहूल घेण्याचं वेडच लागलं… मग लक्षात आलं, अनेक पक्ष्यांचे सुरेल आवाज इतक्या वरपर्यंत अगदी सुस्पष्टपणे ऐकू येताहेत… याचाच अर्थ सरळ होता… खालच्या घनगर्द झाडोèऱ्यात खूप साèऱ्या पक्ष्यांची वर्दळ असणार… कारण बèऱ्यापैकी घनगर्द हिरव्यागार वृक्षांची गर्दी होती पाठीमागच्या भागात… मनात आलं, आता यांना प्रत्यक्ष जाऊनच बघायला पाहिजे… अन् आधी खिडकीत डोकावले.

त्यांचे आवाज येत होते, परंतु प्रत्यक्ष दर्शन होत नव्हतं. अर्थात करोनाच्या काळात खिडकीतून दिसणारा अवकाशच मोठा भासला. घरातून बाहेर पडता येत नसताना, खिडकीनेच तर सगळी हौसमौज पुरवली. थेट रानात जाऊन भटकंती करणाऱ्या माझ्यापर्यंत पक्ष्यांचे आवाज पोचवले होते. त्यामुळे आधी खिडकीतून किलबिलणाऱ्या पक्ष्यांचा माग काढला आणि जेव्हा शक्य झालं तेव्हा एका पहाटे सरळ कॅमेरा उचलला आणि इमारतीच्या तळमजल्यावरील टेरेसमधून पक्षी दिसताहेत का पाहण्यासाठी कठड्याशी जाऊन उभी राहिले.

आमच्या इमारतीच्या कंपाऊंडला लागूनच बाहेरच्या बाजूला एक उंबराचं, फळांनी लगडलेलं झाड आणि एक हिरव्या गर्द पानांचं आणि पिवळ्याधमक फुलांच्या तुऱ्यांनी फुलून आलेलं सोनमोहराचं झाड आहे. शिवाय एक लहानसं परंतु पिवळ्याधमक मुंडावळ्यांनी सजलेलं बहावाही बहरून आलेलं होतं… थोडं दूरवर तांबड्या भडक फुलांनी बहरलेला गुलमोहर त्याची केशरी रंगाची छत्री पांघरून झुलताना दिसला… मग काय रोज उठून सूर्य उगवण्यापूर्वी या टेरेसवर जाऊन उभं राहायला सुरुवात केली. माझं टेरेस बर्डिंग सुरू झालं आणि काय आश्चर्य… या छंदाला पक्ष्यांकडून इतका सुंदर प्रतिसाद मिळाल की मन अगदी पिसं होऊन गेलं…

सुरुवातीला भेट झाली ती चिमुकल्या ‘अ‍ॅशी रेन वार्बलर’ या पक्षाची. सुरात गाणं चालू होतं. नंतर लक्षात आलं हा तर उंबरावर ठिय्या मारूनच असतो. इकडून तिकडून जातो-येतो आणि सूर लावतो… चक्क वटवट्याच आहे… कधीही जा, हा आपला त्याच्या ठरल्या फांदीवर, ठरल्या जागेवर बसून सूर आळवत असतो. आकारानं सूर्यपक्षांच्या मादीपेक्षाही लहान असलेला हा पक्षी आकारानं सर्वात लहान असतो. त्याला ‘निलगिरी फ्लॉवर पेकर’ किंवा ‘टिकल्स फ्लॉवर पेकर’ असंही म्हणतात हे कळलं. गुलाबी चोच… भुरकट रंग, त्यावर थोडीशी शेवाळी झाक आणि अंगठ्या एवढा आकार… पण एका जागी एक क्षणभरही थांबत नाही.

अशीच एक पक्षीण मला नाचवत होती, तिचं नाव ‘व्हाईट ब्रोड फॅनटेल फ्लायकॅचर’… आकार आपल्या चिमणी सारखाच. रंग अक्षरश: मातकट. चटकन दिसूनही येत नाही. पण पाठीमागचा पिसारा फुलवून काय तोèऱ्यात मिरवत असते! एक क्षणभरही स्थिर राहत नाही. तिचा फोटो घेताना दमछाकच झाली. इवलासा जीव, पण काय सुंदर दिसतो… रंग नसेल सुंदर, पण नाजूक पिसारा फुलवून नुसती फुदकत असते इकडून तिकडे. हिचा जोडीदार काही भेटला नाही. एकट्यानेच राहतात म्हणे हे पक्षी…

सोनमोहराच्या पिवळ्याधमक फुलोèऱ्यायावर येणारी सूर्यपक्ष्यांची जोडी तर मनाला प्रसन्न करून जाते. यातही ‘ती’ अधिक ऐटबाज… जीव केवढा आणि ऐट केवढी…! जणू अख्खं सोनमोहराचं झाड हिच्याच मालकीचं असावं, अशा रुबाबात या फुलांवरून त्या फुलावर बसून आपल्या टोकदार चोचीनं मध ओढून घेत असते. खरंच, काय रुबाब असतो तिचा… किती फोटो काढले तरी समाधान होत नाही… कारण फुलांशी लगट करताना अशी काही उलटीपालटी होऊन फुलोèऱ्यासह झुलत असते, की पाहत राहावं… त्यामानानं नर सूर्यपक्ष्याचं येणं जरा कमीच… त्याचा पाय एकाजागी टिकत नाही…येतो, पण दुसèऱ्याच क्षणी एखाद्या ‘सुखोई’ विमानाच्या वेगानं दुसèऱ्या झाडाकडे झेपावतो…

या साèऱ्या गदारोळात आजूबाजूच्या मोठ्या वृक्षांच्या गर्दीत कुठंतरी कोकीळ सप्तक लावूनच बसलेला असतो आणि त्याच्या जोडीला तो वटवट्या… सतत याचं किणकिणत्या आवाजात एकसूरी ओरडणं चालूच असतं… या दोघांच्या गोंधळामुळे खरंतर अगदी बारीक आवाज काढीत, हळूहळू या फांदीवरून त्या फांदीवर झेप घेत आपल्याच नादात असणारी ‘व्हाईट आय’ आल्याचं चटकन कळतही नाही. या पक्ष्याचा आकारही किती चिमुकला आहे… पण काय देखणा पक्षी आहे! पोपटी हिरवा रंग तर दृष्ट लागण्यासारखाच आणि डोळ्यांभोवती पांढरे काजळ कोरल्यागत गोल रिंग. इतक्या नाजूक आवाजात ओरडते- सतारीची तार स्पर्श केल्यावर झंकारते अगदी तशी… हा झंकारल्याचा आवाज कानी पडल्यानंतर शोधाशोध करावी लागते. मग कुठे पानांच्या आड लपलेला हा इवलुसा पक्षी नजरेला पडतो. मात्र कॅमेरा फोकस करेपर्यंत गायब होऊन जातो…

पोपटाच्या कर्कश्श आवाजामुळे त्यांचं अस्तित्व जाणवत राहतं… त्यांचा शोध घेताना कसं कोण जाणे… चारपाचजण एकदम उंबराच्या रिकाम्या फांद्यांवर येवून निवांत विसावले… नर आणि मादी जवळ जवळ बसले होते. यांचे आपापसात चोचीला चोच लावून काय गुफ्तगू चालू होतं नकळे… पण यांच्या जोड्याही कायमसाठी जुळलेल्या असतात म्हणे… नर पोपटाच्या गळ्याभोवती असणारी लालसर गोल रिंग त्याचं वेगळेपण लक्षात आणून देते… हिरवागार रंग किती मनोहर असतो पोपटाचा. देखणं रूप, पण आवाज मात्र कर्कश्शच! साळुंखीनबाई अधूनमधून येत असतातच… पण तिची बहीण ब्राह्मणी मैना त्यामानानं दिसायला उजवी. डोक्यावर काळी टोपी घातलेली ही जोडी छान मिळाली फोटोसाठी… जोडीचं म्हणाल तर बुलबुल पक्ष्यांइतकं प्रेमात रममाण होणारं दुसरं पक्षीद्वय नसेलच… एकमेकांच्या प्रेमात सदैव आकंठ बुडालेले असतात हे पक्षी… याच्यासारखी दुसरी जोडी मी पाहिली ती फक्त हॉर्नबिल पक्ष्यांचीच!

अगदी प्रात:समयी या पक्ष्यांचे स्वत:चे काही नियम असावेत असं मला उगाचच वाटू लागलं आहे… त्यांच्या जागा ठरलेल्या असतात. सूर्याची पहिलं किरणं यायच्या वेळी हे चिमुकले पक्षी आपल्या आवडत्या झाडाच्या शेंड्यावर बसून सूर्यस्नानाची तयारी करतात बहुधा… कारण मी सकाळी जेव्हा टेरेसवर पोहोचते, तेव्हा निलगिरी फ्लॉवर पेकर, सूर्यपक्ष्याची मादी, चिमुकला व्हाईट आय यांना झाड्याच्या शेंड्यावर पाहिलं आहे. सूर्याकडे तोंड करून पंखांची साफसफाई करण्याचं काम अगदी नेटकेपणानं चालू असतं.

इतरवेळी क्षणभरही उसंत न घेणारे हे इवलेसे जीव याक्षणी मात्र पंख फेंदारून अगदी शांतपणे चोचीनं पंखांची आतून-बाहेरून सफाई करत असतात. हे काम कितीतरी वेळ चालू असतं. सूर्यकिरणं अंगावर घेत हे काम अगदी टुकीनं करणाèऱ्या कितीतरी पक्ष्यांना मी न्याहाळलं आहे… अलीकडेच हिरवट पिवळसर रंगांची ‘कॉमन आयोरा’ पक्ष्यांची देखणी जोडी येून गेली… आकारानं आपल्या चिमणी एवढाच असतो हा पक्षी. मादी सुरेख दिसते. तिचा पिवळसर हिरवा रंग आणि नाजूकशी चोच यामुळे गोड दिसते. त्यामानानं नर थोडा काळपट आणि गडद पिवळा असतो. अगदी पाहुण्यांसारखे येऊन गेले… मला फोटो मिळाला म्हणून मी मनातून खूश…

… पण चिमुकला फ्लॉवरपेकर, व्हाईट आय, फॅनटेल, सूर्यपक्षी, रेन वार्बलर, रॉबीन, टेलर पक्षी हे बहुधा आजूबाजूलाच घरटी करून राहत असावेत… कारण रोज दिसतातच. त्यांच्यातील शिंपी पक्ष्यांची जोडी तर मस्तच आहे. देखणा पक्षी, तसेच कलावंतही. पानांना टाके घालून काय सुरेख घरटं बांधतो… संध्याकाळी जेव्हा माझी टेरेसवर चक्कर होते, तेव्हा काही अनाहुत पाहुणे आल्याचेही पाहिले… कुक…कुक असा घुमल्यासारखा आवाज आला तेव्हा मी ओळखलं, नक्कीच बार्बेट आहे जवळपास. कधी कधी हे पक्षी झाडांच्या फांदीवर अगदी झपकन येऊन बसत असतात… पण नजरेला दिसतच नाहीत… जेव्हा ते उडून जातात तेव्हा कळतं की तिथं पक्षी बसलेला होता.

ही ‘कॉपरस्मिथ बार्बेट’ आकारानं लहान असली तरी गळ्यावर आणि डोक्यावर असणाऱ्या लालबुंद पुंजक्यामुळे तशी उठून दिसते… पण पानाआड बसते त्यामुळे चटकन नजरेस पडत नाही. पण तिची शीळ अगदी ओळखू येणारी आहे. संध्याकाळच्या वेळेस अगदी न चुकता एक किंगफिशर उंबराच्या बाजूला असलेल्या कडुनिंबाच्या त्याच फांदीवर येऊन बसतो… खरंतर तिथं पाणी नाही… पण तो येतो… काही मिनिटं बसतो आणि जातो. पक्ष्यांच्या या सवयींचं

कोडं वाटतं… कारण ते ठरल्या जागेवर, ठरल्या वेळी येऊन बसतात. उडताना असं नेहमीच्या ठिकाणी मध्येच थांबायची त्यांची सवय असावी बहुधा…!

गेल्या तीन-साडेतीन महिन्यांपासून घरात कोंडल्यागत अवस्था झाली होती माझी… आधी खिडकीतून येणाऱ्या पक्षांच्या आवाजाने बाहेर डोकावायला लावलं… आणि बघता बघता इमारतीच्या आवारातच सकाळी उठून पक्षी निरखण्यासाठी खाली जायला लागले. करोनाच्या दिवसांत मन भयकंपित झालं असताना खिडकीने मनात पेरलेला निसर्गाचा हा विश्वास खूप काही देऊन गेला, शिकवून गेला. मन असं काही प्रफुल्लित झालं, की तना-मनाची मरगळ कुठच्या कुठे पळाली…!



Source link

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Most Popular

cm uddhav thackeray: चैत्यभूमीला घरातूनच अभिवादन करा – cm uddhav thackeray has appealed give tribute to dr babasaheb ambedkar on 6 december from home

म. टा. विशेष प्रतिनिधी, मुंबईमहापरिनिर्वाण दिन हा भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना अभिवादन करण्याचा दिवस आहे. या अभिवादनासाठी ज्या-ज्या गोष्टी करायच्या, त्या सर्व...

Recent Comments