Home संपादकीय वर्णद्वेषाची सावली

वर्णद्वेषाची सावली


अमेरिकेत जॉर्ज फ्लॉइडच्या निर्घृण हत्येनंतर अमेरिकी शासन व्यवहार, नवभांडवली संरचना, आर्थिक विषमता, शासन यंत्रणेचे औदासीन्य आणि वर्णद्वेष या साऱ्यांच्याच विरोधात मोठे जन आंदोलन पेटले आहे; परंतु या प्रश्नांकडे अध्यक्ष ट्रम्प यांचे लक्ष नाही. त्यांना काहीही करून केवळ हिंसाचार आणि निदर्शने दाबून टाकायची आहेत.

…………………आलोक ओक

अमेरिकेत मिनिआपोलिस शहरात २५ मे रोजी जॉर्ज फ्लॉइड या ४६ वर्षांच्या कृष्णवर्णी नागरिकाला पोलिसांनी पकडले. दुकानदाराला वीस डॉलरची खोटी नोट दिल्याचा संशय होता. फ्लॉइडने निर्दोष असल्याची ग्वाही दिली आणि उपस्थित चार पोलिसांसमोर तत्काळ शरणागतीही पत्करली. कायद्याप्रमाणे संशयिताला घटनात्मक हक्क वाचून दाखवल्यानंतर पोलिस स्थानकात नेणे आवश्यक होते; मात्र भलतेच घडले. गर्दीतल्या एका मुलाने सगळा घटनाक्रम मोबाइल फोनमध्ये टिपला व ती चित्रफीत जगासमोर आणली. दृश्ये विदारक होती. फ्लॉइडचे दोन्ही हात मागे बांधलेले असून, त्याला जमिनीवर पालथे झोपवण्यात आले. दोन पोलिस अधिकाऱ्यांनी त्याचे पाय पकडून ठेवले व उपस्थित मुख्य अधिकारी डेरेक चौविनने गुडघा फ्लॉइडच्या मानगुटीवर ठेवत त्याला चेचले. दुसरा एक अधिकारी गर्दी हटवत होता. फ्लॉइड गुदमरू लागल्याने, तो चौविनला गुडघा काढण्याची विनवण्या करू लागला. सहाव्या मिनिटाच्या आसपास फ्लॉइडचा आक्रोश शांत झाला व तो निपचित पडला. हा प्रकार ८ मिनिटे ४६ सेकंद चालला. दुसऱ्या पोलिस अधिकाऱ्याने फ्लॉइडची नाडी पहिली. त्याचा घुसमटून मृत्यू झाला होता. ‘आय कांट ब्रिद’ हे फ्लॉइडचे शेवटचे शब्द.

ही चित्रफीत पाहून मिनिआपोलिस शहरातले नागरिक पेटून उठले. तेव्हापासून हे शहर मोर्चे व हिंसाचाराने धुमसत आहे. एकीकडे करोनाची भीती आणि दुसरीकडे ट्रम्प सरकार व पोलिसांची दहशत, या दोन्ही विघ्नांची तमा न बाळगता अमेरिकेच्या चाळीसहून अधिक शहरांमध्ये लाखो नागरिक रस्त्यावर उतरले आहेत. हिंसा व जाळपोळ होत आहे. निदर्शक आणि सामाजिक संघटना हिंसक मार्गाचे समर्थन करत नाहीत. अमेरिकेतील या आंदोलनांचे पडसाद जगभर पडत आहेत. संचारबंदी लागू असूनही लंडनस्थित अमेरिकन दूतावासासमोर हजारो लोक निषेध व्यक्त करत आहेत. २०१६ साली आदाम ट्रेवर या २४ वर्षांच्या कृष्णवर्णी तरुणाचा पॅरिसच्या पोलिस कोठडीत मृत्यू झाला होता. त्या घटनेचा दाखला देऊन पॅरिसही पेटून उठले आहे. लंडन, पॅरिस, अॅमस्टरडॅम, बर्लिन व इतर युरोपीय शहरांमधून, तसेच टोरोंटो, बीजिंग व दक्षिण अमेरिकेत ‘ब्लॅक लाइव्हज मॅटर’ या आंदोलनाने पुन्हा जोर धरला आहे.

फ्लॉइडचा मृत्यू हा लिंचिंगचा प्रकार आहे. कुठलीही कायदेशीर चाचणी न करता संशयिताला ठार मारणे म्हणजे लिंचिंग. अमेरिकेतील वर्णद्वेषी लिंचिंगचा इतिहास जुना आहे. १ जानेवारी १८६३ रोजी अमेरिकी राष्ट्राध्यक्ष अब्राहम लिंकन यांनी गुलामांची ‘मुक्तता’ घोषित केली असली, तरी वर्णद्वेष हा अमेरिकी जीवनात अविभाज्य घटक बनून राहिला. १९१९ साली पहिले महायुद्ध संपल्यावर हजारो कृष्णवर्णी अमेरिकी सैनिक स्वदेशी परतले; परंतु श्वेतवर्णी अमेरिकी जनतेला कृष्णवर्णीयांनी परिधान केलेला सैनिकी पोषाख सहन झाला नाही आणि त्याची परिणती नरसंहारात झाली. एका आकडेवारीनुसार १८९० ते १९५० या काळात पाच हजारांहून अधिक ‘वर्णाधिष्ठित लिंचिंग’चे गुन्हे झाले. क्लू क्लक्स क्लॅन, इतर नवनाझी आणि वर्णवर्चस्ववादी संघटनांकडून लिंचिंगचे प्रकार अमेरिकेच्या ग्रामीण भागात चालूच राहिले. साठच्या दशकात मार्टिन लूथर किंग यांच्या नेतृत्वाखाली नागरी हक्क चळवळीने जोर धरला व अमेरिकी राजवटीला शरणागती पत्करावी लागली. मग अनेक कायद्यांनी वर्णभेदी कृत्यांवर बंदी आली आणि तरीही वर्णाधीष्ठित शोषण सर्रास व राजरोस चालू आहे. ते पाठिशी घालण्यात अमेरिकी पोलिस यंत्रणा कारणीभूत आहे. फ्लॉइडची हत्या हा एका मोठ्या शृंखलेचा भाग आहे. याची पाळेमुळे १९९२च्या रॉडनी किंग हत्येत शोधता येतात. अमली पदार्थ बाळगण्याच्या संशयावरून लॉस एंजल्सच्या पोलिसांनी किंगला पकडून बेदम चोप दिला. त्यामध्ये तो मेला; पण कोर्टाने पोलिस अधिकाऱ्यांना निर्दोष ठरवले. या निकालानंतर लॉस एंजल्स पेटून उठले. दंगलींत ५१ जण मेले, शेकडो जखमी झाले, सात हजार निदर्शकांना कारावास घडला आणि एक अब्ज डॉलरची मालमत्ता नष्ट झाली. अशा अनेक घटना पुढेही घडत राहिल्या. प्रती वर्षी साधारण अकराशे अमेरिकी नागरिक पोलिसी हिंसाचारात बळी पडतात. यातील ३३ टक्के बळी कृष्णवर्णी असतात; मात्र केवळ एक टक्का पोलिसांवर गुन्हे दाखल होतात. २०१४ साली एरिक गार्डनरला न्यूयॉर्कमध्ये सिगारेटी महाग विकण्याच्या आरोपावरून पोलिसांनी पकडले आणि मानगुटीवर गुडघा ठेवून गुदमरवले. गार्डनरचेही शेवटचे शब्द होते, ‘आय कांट ब्रिद’.

यानंतर अलिशिया गारझा (ऑकलंड, कॅलिफोर्निया), पॅट्रिस कूलर्स (लॉस एंजल्स, कॅलिफोर्निया) आणि ओपल तोमेती (फिनिक्स, एरिझोना) या तीन कार्यकर्त्यांनी एकत्र येऊन ‘ब्लॅक लाइव्हज मॅटर’ ही चळवळ उभी केली. १९६०च्या नागरी हक्क चळवळीनंतर हीच अमेरिकेतील सगळ्यांत मोठी व प्रभावी चळवळ आहे. इंटरनेट व इतर डिजिटल साधने वापरून, या चळवळीने वर्णद्वेषाच्या अनेक घटनांना वाचा फोडली. जॉर्ज फ्लॉइडला न्याय मिळावा, यासाठी ‘ब्लॅक लाइव्हज मॅटर’ व ‘आय कांट ब्रिद’ असे बॅनर घेऊन हजारो लोक रस्त्यांवर उतरले आहेत.

या वर्णद्वेषी हिंसेमागे भयावह सामाजिक व आर्थिक वास्तव दडले आहे. अमेरिकेतील मध्यम आणि निम्नवर्गांत जगण्याची व रोजगाराच्या संधींची प्रचंड स्पर्धा चालू आहे. या चढाओढीत श्वेतवर्णी अमेरिकी जनतेला डोनाल्ड ट्रम्प देवदूत वाटतात; परंतु ट्रम्प यांचे सार्वजनिक आरोग्यसेवा व आर्थिक धोरण पूर्णतः अपयशी ठरले आहे. करोनाने हजारो अमेरिकी मरण पावले आहेत. गरिबी व कुपोषणामुळे कृष्णवर्णी लोकांचे संसर्गप्रमाण गोऱ्यांच्या तिप्पट आहे. बेरोजगारीने नऊ दशकांतला उचांक गाठून ती वीस टक्के झाली आहे. या चार कोटी (प्रामुख्याने कृष्णवर्णी) बेरोजगारांच्या बचत खात्यात प्रत्येकी जेमतेम चारशे डॉलर उरले असावेत. फ्लॉइडचे निमित्त साधून अमेरिकी शासन व्यवहार, भांडवली संरचना, आर्थिक विषमता, शासन यंत्रणेचे औदासीन्य आणि वर्णद्वेष यांच्या विरोधात जन आंदोलन पेटले आहे; परंतु याकडे ट्रम्प यांचे लक्ष नाही. हिंसेवर नियंत्रण हे त्यांच्या लेखी पहिले कर्तव्य आहे. त्यानुसार ट्रम्प यांनी दहा हजार निदर्शकांना तुरुंगात डांबले. लष्कर बोलाविण्याची धमकी दिली. व्हाइट हाउससमोर निदर्शकांवर अश्रुधूर सोडण्यात आला.

या साऱ्याचा परिणाम अध्यक्षीय निवडणुकांवर नक्कीच होणार आहे. १९६८ साली नागरी हक्क आंदोलन पेटलेले असताना, श्वेतवर्णी मतदारांच्या पाठिंब्याने रिचर्ड निक्सन अध्यक्ष झाले. त्यांच्या प्रचारात ‘हिंसेवर नियंत्रण व आंदोलने नष्ट’ करण्याचे आश्वासन होते. अध्यक्ष बनल्यावर त्यासाठी त्यांनी अनेक प्रयत्न केले. आज रिपब्लिकन व डेमॉक्रॅटिक पक्षांच्या वैचारिक दिवाळखोरीमुळे वर्णभेद व आर्थिक विषमता वाढत जाणार आहे. फ्लॉइडच्या मृत्यूनंतर चार पोलिस अधिकारी निलंबित झाले. त्यांच्यावर गुन्हे दाखल झाले; मात्र सगळ्यांच ब्लॅक, ब्राउन, यलोंना न्याय्य हक्क, तसेच मानसिक व आर्थिक सुरक्षितता लाभेल, याची हमी कोण देणार?

(लेखक जागतिक घडामोडींचे अभ्यासक आहेत.)



Source link

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Most Popular

Pune Atal Bus Service: पुणेकरांसाठी खूषखबर! पाच किलोमीटरचा प्रवास आता फक्त ५ रुपयांत – bjp leader chandrakant patil inaugurates atal bus service in pune

पुणे: 'पुणे महानगर परिवहन महामंडळाच्या 'अटल' बस सेवेला आज सुरुवात झाली. या अंतर्गत पुणेकरांना पाच किलोमीटरपर्यंतचा प्रवास अवघ्या ५ रुपयांत करता येणार आहे....

cm uddhav thackeray: शेतकऱ्यांसाठी हवेत २४०० कोटी – marathwada farmers needs 2400 crore from package cm uddhav thackeray declared yesterday

म. टा. प्रतिनिधी, औरंगाबादपावसामुळे नुकसान झालेल्या शेतकऱ्यांना मदत करण्यासाठी मुख्यमंत्र्यांनी दहा हजार कोटी रुपयांचे 'पॅकेज' जाहीर केले असून, त्यातून मराठवाड्यासाठी २४०० कोटी रुपये...

chandrakant patil: खडसेंबद्दल विचारताच चंद्रकांत पाटील म्हणाले… रात गयी, बात गयी! – bjp leader chandrakant patil on eknath khadse

पुणे: भाजपला धक्का देत राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये प्रवेश करणारे माजी मंत्री एकनाथ खडसे यांच्यावर भाजपचे प्रदेशाध्यक्ष चंद्रकांत पाटील यांनी आज बोलणं टाळलं. 'रात गयी,...

Recent Comments