Home संपादकीय सचिन कुंडलकर: चौकटी मोडण्याची सुबक नोंदवही - book review nineteen ninety sachin...

सचिन कुंडलकर: चौकटी मोडण्याची सुबक नोंदवही – book review nineteen ninety sachin kundalkar


जुई कुलकर्णी

सचिन कुंडलकर हे नाव मनावर पहिल्यांदा कोरलं गेलं ते ‘ कोबाल्ट ब्लू’ या कादंबरीने. दोन हजार सहा/सात साली ही कादंबरी वाचली, तेव्हा एकदम काहीतरी नवीन आणि ताजं वाचायला मिळाल्याचा आनंद झाला होता. आपल्याच वयाच्या आसपासच्या कुणी तरी लिहलेली कादंबरी वाचण्याचा अनुभव वेगळा वाटला होता. त्या लिखाणात एक ताजेपणा होता; जगाकडे बघण्याचा तिरकस, पण वेगळा दृष्टिकोन होता; त्या वयात असते तशी, निराशाही होती. आपल्या वयाच्या कुणी तरी आपल्याच विचारांना अनुरूप असं काही तरी लिहिलेलं ते पहिलंच लिखाण होतं.

त्यानंतर सचिनचे चित्रपट येत गेले. त्याचे सगळेच्या सगळे चित्रपट पाहिले. ‘ रेस्टॉरंट’ या त्याच्या पहिल्या चित्रपटापासून ते अलीकडच्या ‘गुलाबजाम’पर्यंत. अगदी दरम्यान आलेला ‘ निरोप’ नावाचा चित्रपटही शोधून पाहिला. त्याची संवेदनशीलता त्याच्या चित्रपटांमधून, त्याने निर्मिलेल्या पात्रांमधून, फ्रेम्समधून, चित्रपटाच्या संगीतामधूनही ठळक होत होती. समीक्षकांनी झोडपलेला सचिनचा हिंदी चित्रपट ‘अय्या’ही मला अतिशय आवडला होता. आवडत्या कलाकारांचं लिखाण वाचणं मात्र दरवेळी आनंद देईल असं नसतं. कारण माध्यम बदलतं.

सचिनच्या बाबतीत मात्र तसं झालेलं नाही. पहिल्यांदा कादंबरीलेखक म्हणून सापडलेला हा चित्रपट-दिग्दर्शक, आता ‘नाइन्टीन नाइन्टी’ या पुस्तकाने ललित लेखक म्हणूनही तितकाच आवडला आहे. यातले काही लेख वृत्तपत्रांतून आलेले होते. तरी लेख पुस्तक रूपाने एकत्रित संपादित होऊन आल्यावर त्याचा कस अधिक समजतो. सचिन कुंडलकर हा चौकटी मोडणारा कलाकार आहे. या चौकटीबद्ध समाजात अशी माणसं नको असतात, कारण ती समाजाला घाबरवतात, समाजाला आरसा दाखवतात.

पुलंनी बहुतेक ‘अपूर्वाई’च्या प्रस्तावनेत म्हटलं आहे की, हे प्रवासवर्णन हेच माझं आत्मचरित्र आहे. तसंच काहीसं सचिन कुंडलकरच्या या ललितलेखसंग्रहाविषयी म्हणता येईल. पुण्यातल्या सदाशिव पेठेतील एक साधारण मध्यमवर्गी ब्राह्मण कुटुंबातला एक मुलगा असण्यापासून ते चित्रपट-दिग्दर्शक होण्यापर्यंत आणि माणूस म्हणूनही बरंच काही शिकण्याचा, मोठं होण्याचा प्रवास या लिखाणात आहे.

पुस्तकाची सुरुवात होते ‘नाइन्टीन नाइन्टी’ या लेखाने . सचिनने आयुष्यात पहिल्यांदा सुमित्रा भावेंच्या फिल्मच्या सेटवर काम केलं, तो दिवस या लेखात आहे. त्यासोबतच ठरावीक मराठी मानसिक चौकटीविषयी त्याचा तिरकसपणा, तिथे लगेचच दिसतो. नाटक या गोष्टीपासून हा मुलगा कुटुंबासह फार दूर आहे. त्याला निखळपणे प्रचंड आवडतो तो म्हणजे सिनेमा, त्यातही हिंदी बॉलिवूड मसाला सिनेमावर त्याचं प्रेम आहे . त्याला आयुष्यात सिनेमाच करायचा आहे, हे देखील लहानपणीच त्याने ठरवलं आहे. सिनेमा आणि सचिनचं नातं या सगळ्या लिखाणात अगदी ठळक होत गेलेलं आहे.

सई ताम्हणकर सोबत केलेली इस्तंबूलची ट्रिप असो की तेविसाव्या वर्षी एकट्याने केलेली पॅरिसची ट्रिप असो, ते सगळं लिखाण भलतं रोचक आहे. ते अनुभव वेगळे आहेत. यात आपल्याला जाणवत जातं – प्रवासाविषयी, बदलत्या स्वतःविषयी, जगाविषयी येत जाणारं सचिनचं भान. यातही अॅमस्टरडॅमची केलेली सोलो ट्रिप, त्यालाही बरंच काही शिकवणारी आहे, तसंच ती वाचकालाही काही तरी वेगळं जग दाखवणारी आहे. डिजिटलायझेशनमुळे आपण वाचणाऱ्या पिढीतून, बघणाऱ्या पिढीत स्थलांतरित झालोय, याची अजिबात कुठली खंत सचिनला जाणवत नाही, हे मला फार सुखावणारं वाटतं. पण याचसोबत अनेक पुस्तकांचे संदर्भ येतात आणि त्यामुळे अनेक लेखक त्याला किती जवळचे वाटतात , हेदेखील त्याच्या लिखाणातून येतंच.

संगीत हा अजून एक विषय जो आमच्या पिढीसाठी प्रचंड बदलत गेलाय. तसंच स्वयंपाक हा अजून एक विषय. अन्नाविषयी इतकं मुळातून विचार क्वचित कुणी करत असेल. त्यातही एकट्या माणसाचं स्वयंपाकघर हा अजूनच वेगळा विचार आहे. कुठल्याही कारणाने एकटेपणा निवडलेली माणसं आतून खूप मजबूत असतात. एकटेपणा आणि नैराश्य ही जोडगोळी असते. दरवेळेस असेल असं नाही, पण बरेचदा तसं असतं. मुळातच भारतीय समाज हा एकट्या माणसाचा नाही. तो अजूनही कृषिसंस्कृतीचा आणि कुटुंबवत्सल समाज आहे. परंतु भारतीय जगही आता बदललं आहे. नवीन जगात एकटेपणा आणि तुटलेपणा असणारी माणसं असणारच आहेत.

या पुस्तकातला ‘प्रकरण’ हा लेख अतीव सुंदर झाला आहे, असं म्हणणं देखील अपुरं पडतं आहे. हा इतका सुंदर लेख आहे, की तिथेच हे पुस्तक संपायला हवं होतं. प्रेमाबद्दल यात सचिनने काळाच्या पुढचे विचार मांडले आहेत. तेही अत्यंत गंभीरपणे आणि अतिशय समजूतदार सुरात. एरव्ही कधी तरी एकांगी आणि टोकाचे कडवट, तिरकस विचार मांडणारा सचिन, इथे अजिबात दिसत नाही. ‘नैराश्याची सुबक नोंदवही’ हा लेखही अतिशय महत्त्वाचा आहे. कारण एकटेपणा आणि नैराश्य ही आजच्या जगाची व्यवच्छेदक लक्षणं बनली आहेत. नैराश्यावरचे सचिनचे प्रथमोपचार ही कल्पना तर भलतीच रोचक आहे. नैराश्यावरचे, नैराश्याच्या शारीरिक परिणामांवर सचिनचे विवेचन वाचनीय आहे. ते कुठल्या डॉक्टरचे सल्ले नसून ते स्वानुभवाने आलेले आहे. या लेखात सचिन लिहतो, ‘आपल्या प्रत्येकाच्या शरीरात कोणत्या ना कोणत्या प्रकारची जनावर प्रवृत्ती अस्तित्वात असते. सामूहिक कोलाहल आणि संस्कृतीचे खोटे आधार निर्माण करून, आपण आपल्यातील जनावर नाकारायचा प्रयत्न करत असलो, तरी ते कधीतरी अचानक आपल्याला एकटे असताना गाठते.’

‘फिक्शन’ हा लेख काही जणांना खूप हलवेल असा आहे. विजय तेंडुलकर यांच्यावरचा हा लेख अतिशय हळवा आहे. अमूर्तता, या देशात-समाजात अजिबात कुणाला आवडत नाही, झेपतच नाही; हे अगदी योग्य निरीक्षण सचिनने नोंदवले आहे. ‘नाइन्टीन नाइन्टी’ असं नाव या पुस्तकाला देण्याचं कारण या दशकात भारतात नव्हे, जगातच खूप बदल घडले आणि आता चाळिशी-पन्नाशीच्या आसपास असलेल्या पिढीच्या आयुष्यावर या दशकाचे फार सखोल परिणाम झाले आहेत. मीही या पिढीतली असल्याने कदाचित या पुस्तकातल्या खूप गोष्टींशी रिलेट करू शकले.

मुखपृष्ठ, बॅक कव्हरवरची रचना मस्त आहे. आतल्या जॅकेटवरचं गोल्ड स्पॉटचं चित्र बघून तोंडात ती जुनी मिरमिरती ऑरेंजची चव येते आणि सचिनचा लहानपणीचा फोटो बघून चेहऱ्यावर स्मित उमटतं. तर, ‘नाइन्टीन नाइन्टी’ वाचाच आणि मनाला लागलेली झापडं उघडून मस्त मोकळा श्वास घ्या!

नाइन्टीन नाइन्टी

लेखक : सचिन कुंडलकर

मुखपृष्ठ : तेजस मोडक

प्रकाशक : रोहन प्रकाशन, पुणे

पृष्ठं : २२८

किंमत : ३०० रु.



Source link

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Most Popular

cm uddhav thackeray: चैत्यभूमीला घरातूनच अभिवादन करा – cm uddhav thackeray has appealed give tribute to dr babasaheb ambedkar on 6 december from home

म. टा. विशेष प्रतिनिधी, मुंबईमहापरिनिर्वाण दिन हा भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना अभिवादन करण्याचा दिवस आहे. या अभिवादनासाठी ज्या-ज्या गोष्टी करायच्या, त्या सर्व...

Anil Parab: ‘सुपारी घेतल्याशिवाय मनसे हा पक्ष कामच करू शकत नाही’ – shivsena leader and maharashtra minister anil parab attacks on mns party over...

म. टा. प्रतिनिधी, मुंबई'मनसे भाजपबरोबर जाणार ही बदलत्या राजकारणाची नांदी आहे की नाही हे मला माहीत नाही. मात्र, मनसे सुपारी घेतल्याशिवाय काम करू...

Recent Comments