Home संपादकीय China: चीन विरुद्ध अवघे जग - coronavirus china and rest of the...

China: चीन विरुद्ध अवघे जग – coronavirus china and rest of the world


अरविंद व्यं. गोखले

अमेरिका आणि चीन यांच्यात करोनावरून सध्या जोरदार खडाजंगी चालू आहे. अमेरिकेत जवळपास एक लाख लोकांचा करोनामुळे मृत्यू झाला आहे, तर काही लाख हे करोनाग्रस्त आहेत. त्यामुळे ‘चिनी विषाणू’विषयी अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प रोजच काही ना काही बोलत असतात. ते ऐकताना असे वाटते की, आता कोणत्याही क्षणी चीनबरोबर अमेरिका युद्धाच्या पवित्र्यात उभी आहे किंवा काय? मात्र हे असे युद्ध ना चीनला परवडणारे आहे, ना अमेरिकेला. अमेरिका चीनच्या २१ ट्रिलियन डॉलरच्या कर्जाच्या विळख्यात आहे. अमेरिकेच्या एकूण बाह्य कर्जापैकी हा ७.२ टक्के भाग आहे. चीनचा युआन हा डॉलरच्या तुलनेत खाली असल्याने चीनला केली जाणारी सव्याज परतफेड ही चीनच्या आर्थिक स्थितीला आणखी मजबूत करणारी ठरणार आहे. चीनला अमेरिकेचे आर्थिक क्षेत्रातले पहिले स्थान पटकवायचे असल्यानेही त्याला ही स्थिती साह्यभूत ठरणार आहे. दरम्यान अमेरिकेने चीनच्या पेन्शन फंडात असलेली आपली अब्जावधी डॉलरची गुंतवणूक काढून घेण्याचा निर्णय केला असला, तरी त्याने चीनच्या ‘धनको’गिरीत फार फरक पडणार नाही. कदाचित म्हणूनच असेल, डोनाल्ड ट्रम्प यांनी चीनवर ‘बौद्धिक संपदा अधिकारा’च्या आणि संशोधन साहित्याच्या चोरीचा आरोप केला आहे. तो खरा असला तरी ते उशिराने सुचलेले शहाणपण आहे.
अमेरिका २०१३ मध्ये दिवाळखोर बनण्याच्या स्थितीतून वाचलेली आहे. म्हणूनच डरकाळ्या फोडण्याव्यतिरिक्त अमेरिका चीनसंबंधात कोणताही धाडसी निर्णय करण्याची शक्यता दिसत नाही. तरीही करोनाने जे जगभर वातावरण निर्माण केले आणि त्यातून अमेरिकेमध्ये जी चीड निर्माण झालेली आहे ती पाहून चिनी लष्कराने चिनी राज्यकर्त्यांकडे लष्करी खर्चात वाढ मागितलेली आहे. ती मिळाली वा न मिळाली, तरी चीनच्या लष्कराला अमेरिकेशी दोन हात करायला तयार व्हावे लागणार आहे. चीनच्याच सिंझियांग प्रांतात होणारा दहशतवादी उद्रेक, हाँगकाँगमध्ये केली जाणारी बंडखोरी, तिथे आणावा लागलेला राष्ट्रीय सुरक्षेचा कायदा, तैवानसारख्या चिमुरड्या देशाने चीनला दिलेला आवाज, हेही चिनी लष्कराच्या अस्वस्थतेचे निमित्त आहे.

चीनची दक्षिण चीनच्या समुद्रात चबढब वाढलेली आहे. अमेरिकेनेही त्या भागातल्या आपल्या युद्धनौकांच्या गस्ती फेऱ्या वाढवल्या आहेत. दक्षिण चीनच्या समुद्रात चीनचा मुख्य विरोधक तैवान आहे, कारण त्यावर चीनचा दावा आहे. त्याबरोबरच व्हिएतनाम, कंबोडिया, थायलंड आणि फिलिपाइन्स हे देशही चीनच्या वाढत्या दहशतीला वैतागले आहेत. व्हिएतनामला भारताकडून दक्षिण चीनच्या समुद्रात तेलाच्या विहिरींसाठी मदत केली जात आहे. दर दोन वर्षांनी आपल्या ‘ओएनजीसी’ला व्हिएतनामकडून मुदतवाढ दिली जात आहे. तिथे तेल काढून देणारे तुम्ही कोण, असा चीनचा सवाल आहे. चीनच्या या हस्तक्षेपाबद्दल भारताने चीनकडे तक्रार नोंदवली आहे. तैवानचे अस्तित्व चीन मानत नसला तरी त्याबरोबर चीनचे व्यापारी संबंध आहेत. तैवान हा तसा चिमुरडा वाटत असला, तरी औद्योगिकदृष्ट्या तो तितकाच सक्षम आहे. चिनी राज्यकर्त्यांना तैवानचे नाव घेतलेलेही चालत नाही.

अमेरिका तर तैवानला जागतिक आरोग्य संघटनेच्या वार्षिक सभेला बोलवायला हवे होते, असा आग्रह धरून होती. निदान त्या देशाला निरीक्षकाचा दर्जा देऊन पाचारण करायला हवे होते, असे ट्रम्प यांचे म्हणणे होते. याचे कारण जे ट्रम्प यांना जमले नाही ते तैवानने करून दाखवले ही वस्तुस्थिती आहे. चीनमध्ये करोना वाढतो आहे म्हटल्यावर तैवानने सर्व विमानसेवा रद्द केल्या आणि आपली सरहद्द रोखून धरली. त्याचा परिणाम असा झाला की, करोनाचा प्रसार झाल्यापासून आजपर्यंत तैवानमध्ये केवळ ७ मृत्यू झाले आणि तिथे करोनाग्रस्तांची संख्या केवळ साडेचारशे ते पाचशेच्या घरात आहे. तैवानची लोकसंख्या अडीच कोटीच्या घरात आहे. अशा वेळी निदान त्या देशाचे अनुभव ऐकायला तरी त्यांचा प्रतिनिधी जागतिक बैठकीला हजर राहायला हवा होता. तैवाननेही आपल्याला निमंत्रण दिले जावे, अशी मागणी केली होती. तथापि जागतिक आरोग्य संघटनेने त्याकडे दुर्लक्ष करून चीनचे अध्यक्ष शी जिनपिंग यांना व्हिडीओ कॉन्फरन्सच्या माध्यमाद्वारे वार्षिक सभेसमोर आपले म्हणणे मांडू दिले. शी यांनी चीनवर करण्यात आलेले सर्व आरोप फेटाळून लावले असले, तरी पहिल्यांदा जो आवाज त्यांनी केला होता तो या बैठकीच्या निमित्ताने बराच खाली आला. शी जिनपिंग यांनी करोनाचे वातावरण थंड होताच अशी चौकशी होऊ द्यायला आपली हरकत नसल्याचे म्हटले आहे.

चीनची या सर्व प्रकरणात चौकशी केली जावी, अशी मागणी १२२ पेक्षा जास्त देशांनी जागतिक आरोग्य संघटनेकडे केली होती. ज्यांनी या मागणीपत्रावर सह्या केल्या आहेत, त्यामध्ये ऑस्ट्रेलियापासून युरोपियन महासंघापर्यंत सर्व देश आहेत. भारतानेही चीनबाबत कडक भूमिका घेतली. विशेष हे की, चीनचा ‘सार्वकालिक मित्र’ पाकिस्तान चौकशीची मागणी करणाऱ्या देशांमध्ये नाही. ऑस्ट्रेलियाने चीनच्या चौकशीचा आग्रह धरल्याने चीन इतका संतापला आहे की त्याने ऑस्ट्रेलियात यापुढे चिनी विद्यार्थी शिक्षण घ्यायला जाणार नाहीत, असे जाहीर केले आणि ऑस्ट्रेलियातून चीनमध्ये येणाऱ्या गोमांसावर बंदी घातली आहे. ऑस्ट्रेलियन चीजवरही चीनने आयातबंदी लागू केली आहे. ऑस्ट्रेलिया हा देश चीनच्या गुंतवणुकीवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहे. ऑस्ट्रेलियात सर्वाधिक गुंतवणूक चीनकडून केली जात असते. अनेक चिनी उद्योग हेही ऑस्ट्रेलियाकडे सर्वात मोठे गुंतवणूक केंद्र या नात्याने पाहत असतात. तीही आता कदाचित थांबेल.

चीनकडून दरवर्षी आंतरराष्ट्रीय बाजारात केली जाणारी निर्यात ही अडीच ट्रिलियन (एक अमेरिकन ट्रिलियन म्हणजे एकावर अठरा शून्य) अमेरिकन डॉलर एवढी आहे. त्यांचे निर्यातीचे हे आकडे डोळे फिरवणारे आहेत. चिनी निर्यातीच्या पहिल्या सात देशांमध्ये भारत आहे. अमेरिका सर्वसाधारणपणे ४१९ अब्ज डॉलर एवढी चिनी निर्यात स्वीकारते. हाँगकाँगमध्ये चीनची दुसऱ्या क्रमांकाची निर्यात होते. त्यापैकी काही चिनी वस्तू हाँगकाँगकडून भारताकडे येत असतात. जपान हा तिसरा सर्वात मोठा चिनी वस्तुंचा आयातदार देश आहे. जपानकडे १४४ अब्ज डॉलरची चिनी निर्यात होते. दक्षिण कोरियाकडे १११ अब्ज डॉलरची निर्यात होते, तर व्हिएतनामकडे ती शंभर अब्ज डॉलर एवढी होते. जर्मनीत ८० अब्ज डॉलरची चिनी वस्तुंची निर्यात होते, तर भारताकडे ती ७५ अब्ज डॉलर एवढी होते. भारतापाठोपाठ इंग्लंड, सिंगापूर आणि रशिया हे देश येतात. जर यातला प्रत्येक देश चीनच्या या विषाणूकडे संशयाने पाहू लागला (आणि ते स्वाभाविक आहे) तर चीनच्या निर्यातीलाही त्या विषाणूप्रमाणेच गळती लागल्याशिवाय राहणार नाही. अमेरिकेच्या दडपणाखाली भारत येणार नाही, असे मत चिनी राजनैतिक अधिकारी व्यक्त करत असले, तरी प्रत्यक्षात चीनने भारतासाठी रोज नवे प्रश्न निर्माण करायचे सोडलेले नाही. सध्या नेपाळने भारताबरोबर जे भांडण उकरून काढले आहे ते केवळ नकाशाचे नाही, तर त्यामागे चीनचा नेपाळमधला राजदूत वू चुनताई हाच असल्याचे उघड झाले आहे. गेल्या वर्षी शी जिनपिंग यांनी १८ ऑक्टोबर रोजी नेपाळला दिलेली भेट ही त्या देशाचे भारताबरोबरचे असलेले संबंध अधिक कटकटीचे व्हावेत, यासाठीच होती. त्यानंतरच नेपाळचे पंतप्रधान के. पी. शर्मा ओली हे वेगळी भाषा बोलू लागले आहेत. विशेषत: त्यांनी, चीन किंवा इटलीपेक्षा भारतातून सर्वाधिक विषाणू नेपाळमध्ये येत आहेत असे म्हणणे, हे तर त्यांच्या बौद्धिक दिवाळखोरीचे लक्षण आहे.

चीनमधल्या ‘वुहान इन्स्टिट्यूट ऑफ व्हायरॉलॉजी’मधून निघालेल्या करोना विषाणूने संपूर्ण जगभर माणसे मारायचा सपाटा लावला. चीनने आजवर या विषाणूची जबाबदारी नाकारली आहे. डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अगदी अलीकडे जागतिक आरोग्य संघटनेचे महासंचालक डॉ. टेड्रोस अधनॉम घेब्रेसस यांना त्यांच्या चिनी पक्षपाताबद्दल जाब विचारला आहे. त्याचे समाधानकारक उत्तर जर तीस दिवसांच्या आत मिळाले नाही, तर अमेरिका जागतिक आरोग्य संघटनेची मदत कायमचीच थांबवेल आणि या संघटनेतून बाहेरही पडेल, असा दमही त्यांनी टेड्रोस यांना दिला आहे. वुहानमधून बाहेर पडलेल्या या विषाणूसंबंधात टेड्रोस यांनी निष्पक्षपाती चौकशी करणे आवश्यक होते, पण ती त्यांनी केली तर नाहीच, पण उलट त्यांनी चीनची वकिलीच केली, शिवाय त्या देशाच्या करोना काळातल्या कार्याची पाठही थोपटली.

ट्रम्प हे का संतापले, तर जगभरात अमेरिकेचे सर्वाधिक नागरिक करोनाग्रस्त आहेत. रोज काही हजार लोकांना त्याची लागण होते आहे. रोज असंख्य नागरिक मृत्यूमुखी पडत आहेत. ट्रम्प यांनी एकदा तर संतापून आपल्याला पुन्हा निवडून न देण्याचा हा चिनी कट असल्याचेही म्हटले होते. त्यानंतर मात्र त्यांनी आपल्या निवडणुकीबद्दल काही भाष्य केले नाही. खुद्द ट्रम्प यांनी अगदी प्रारंभीच्या काळात चीनच्या करोना हाताळणीची वाखाणणी केली होती हे या ठिकाणी मुद्दाम नमूद करणे आवश्यक आहे.

जागतिक आरोग्य संघटना ही या संपूर्ण काळात चीनच्या अंकित झालेली होती, असा आरोप केला जातो, त्यात तथ्य आहे. चीनमध्ये करोना वेगाने पसरत होता, तेव्हा खुद्द टेड्रोस हे चीनमध्ये होते. त्यांनी २८ फेब्रुवारी रोजी शी जिनपिंग यांची भेट घेतलेली होती. त्याआधी तीनच दिवस ट्रम्प यांनी आपला भारत दौरा आटोपता घेतलेला होता. प्रत्यक्षात मात्र नोव्हेंबर २०१९ मध्ये करोनाच्या या महामारीने आपले हातपाय पसरायला प्रारंभ केला होता. त्यानंतर जसजशा बातम्या येत गेल्या, त्यावर ट्रम्प भाष्य करत राहिले. त्यांनी प्रारंभी चीनचे नावही घेतलेले नव्हते, पण जेव्हा अमेरिकन नागरिकांची मृत्यूसंख्या ५०-६० हजारांचा आकडाही पार करून पुढे गेली तेव्हा त्यांचे धाबे दणाणले. ट्रम्प यांनी आधी घेतलेली भूमिका काय होती ते पाहिले की, तेही करोनाबद्दल किती उदासीन होते ते लक्षात येते. ट्रम्पच काय, पण टेड्रोसही तितकेच निर्विकार होते. ट्रम्प यांची २२ जानेवारी २०२० रोजी झालेली पत्रकार परिषद तर थक्क करणारी आहे. तेव्हा ट्रम्प यांना विचारण्यात आले की, अमेरिकेत करोना विषाणू वाढत असल्याबद्दल चिंता व्यक्त केली जात आहे, त्याबद्दल काय सांगाल? तर ट्रम्प म्हणाले, ‘आमचे करोनावर पूर्ण नियंत्रण आहे. होय, आम्ही पूर्ण नियंत्रण ठेवलेले आहे. स्थिती अगदी उत्तम आहे. चीनमधून एकजण आला, पण तो उत्तम आहे आणि परिस्थितीही उत्तम आहे, अगदी नियंत्रणात.’

दि. १३ फेब्रुवारी २०२० रोजी बोलताना ट्रम्प यांनी, ‘आपल्या देशात अगदी मोजून १२ जण करोनाने आजारी आहेत’, असे सांगितले. तसेच ‘त्यापैकी बहुतेक जणांची प्रकृती सुधारते आहे. काहीजण तर पूर्ण ठणठणीत बरे झाले आहेत’, असेही ते म्हणाले. त्यानंतर बरोबर अकरा दिवसांनी म्हणजे २४ फेब्रुवारीला ट्रम्प यांनी एका ट्विटमध्ये लिहिले- ‘अमेरिकेत करोना अगदी नियंत्रणात आहे. आम्ही करोनाने ग्रस्त असलेल्या सर्व देशाशी संपर्क साधून आहोत. अमेरिकेचे रोग नियंत्रण आणि प्रतिबंधक केंद्र, तसेच जागतिक आरोग्य संघटना यांच्या सतत संपर्कात आहोत. तेही अतिशय कष्ट घेत आहेत आणि शेअर बाजार तर मला वाटते उत्तम चालले आहे.’ दि. २४ आणि दि. २५ फेब्रुवारी रोजी ट्रम्प हे नवी दिल्ली येथे होते आणि दि. २६ फेब्रुवारी रोजी ते वॉशिंग्टनला परत गेले होते. आपला दिल्ली दौरा किती यशस्वी झाला ते त्यांनी पत्रकारांना परतल्यावर सांगितले. त्यानंतर २६ फेब्रुवारी रोजी ट्रम्प यांनी व्हाइट हाऊसच्या पत्रकार परिषदेत सांगितले की, तुमच्याकडे १५ आजारी व्यक्ती आहेत आणि पंधराच्या पंधरा जर बऱ्या झाल्या असतील, तर मग आम्ही चांगली कामगिरी केली, असे म्हणणार की नाही?
टेड्रोस हे चीनहून परत आले होते. तेही आपल्या चीन दौऱ्यावर प्रचंड खूश होते. त्यांनी ५ मार्च रोजी जागतिक आरोग्य संघटनेच्या एका पत्रकार परिषदेत चीन आणि अमेरिका यांनी करोनाविषयी अतिशय योग्य भूमिका घेतल्याबद्दल त्यांचे अभिनंदन केले. आम्ही चीनने बजावलेली कामगिरी प्रत्यक्षच पाहिलेली आहे. अध्यक्ष शी जिनपिंग यांनी अतिशय चोखपणे करोनाविषयीची परिस्थिती हाताळली आहे. अमेरिकेचे अध्यक्ष तर रोजच परिस्थितीची पाहणी करतात आणि स्वत:च सर्व समन्वय साधत असतात.

ट्रम्प यांनी दि. १० मार्च रोजी, परिस्थितीने गंभीर वळण घेतले असल्याचे पहिल्यांदाच मान्य केले. जे काही घडते आहे ते सगळे धक्कादायक आणि कल्पनातीत असल्याचे त्यांनी म्हटले. जगालाच जबरदस्त हादरवून टाकणारा हा करोना आहे, असेही म्हटले. आम्ही पूर्ण तयार आहोत आणि आमचा अमेरिकेच्या नागरिकांना एकच संदेश आहे तो म्हणजे- ‘सर्व संशयित रुग्णांची तपासणी करा, तपासणी करा, तपासणी करा,’ असे ते म्हणाले. यावरून अमेरिकेच्या अध्यक्षांना किती हादरा बसलेला होता हे अल्पांशाने का होईना जगाला कळून चुकले.

वुहानमधल्या विषाणू गळतीला चीनच जबाबदार आहे आणि चीनने या गळतीकडे जाणीवपूर्वक दुर्लक्ष केले, असा दावा अमेरिकेसह अनेक देशांचा आहे. त्यामुळे संतापलेल्या अमेरिकेने चीनशी असलेले आपले व्यापारी संबंध स्थगित ठेवले. त्याचाच एक भाग म्हणून चीनमध्ये असलेल्या हुआवी या सर्वात मोठ्या माहिती तंत्रज्ञान आणि दळणवळण विषयक कंपनीला अमेरिकेतून सेमीकंडक्टर्सचा पुरवठा होत असतो, तो अमेरिकेने सध्या थांबवला आहे. १९८७ मध्ये स्थापन झालेल्या हुआवीमध्ये १ लाख चाळीस हजार कामगार काम करत असतात, त्यापैकी ४६ टक्के कामगार संशोधन आणि विकास या विभागात काम करणारे आहेत. त्याचे उत्पादन हे १४० देशांना निर्यात होत असते. प्रामुख्याने मोबाइल आणि टीव्ही या क्षेत्रात कंपनीचे मोठे नाव आहे. वार्षिक २३ अब्ज डॉलर्सची उलाढाल या कंपनीतून होत असते. हुआवी कंपनीच्या या गळचेपीबद्दल चीनने अमेरिकेचा निषेधही केला आहे.

‘कोव्हिड-१९’च्या संदर्भात ट्रम्प यांनी चीनकडे अत्यंत कडक शब्दात विचारणा केल्याने अनेक अमेरिकन कंपन्या या चीनमधून आपले चंबुगबाळे उचलून अन्यत्र जाण्याच्या तयारीत आहेत. त्यांनी अन्यत्र जाण्याऐवजी अमेरिकेतच यावे, असे ट्रम्प यांचे म्हणणे आहे. ट्रम्प यांच्या या रोजच बदलत असलेल्या भूमिकेने चिनी नेते काय म्हणतात, यापेक्षा अमेरिकेत त्यांचे हसे अधिक होत असेल यात शंका नाही. त्यांची आणि अन्य जागतिक नेत्यांची जी तारांबळ उडाली आहे आणि सर्व जगात चिनी करोनाने जो धुमाकूळ घातलेला आहे तो लक्षात घेता ‘सावध ऐका पुढल्या हाका’ एवढेच मागणे आपण करू शकतो, याउपर काय म्हणणार?

(आगामी ‘ड्रॅगनचे करोनास्त्र’ या पुस्तकाचे लेखक)



Source link

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Most Popular

Coronavirus vaccination: PM मोदींच्या इशाऱ्यानंतर मंत्र्याचा यू-टर्न, नाही घेतली करोनावरील लस – coronavirus vaccination telangana health minister etela rajender

हैदराबाद: सर्व प्रथम करोनावरील लस ( coronavirus vaccination ) आपण घेणार, अशी घोषणा तेलंगणचे आरोग्य मंत्री एटाला राजेंद्र यांनी केली होती. पण पंतप्रधान...

Rahul Gandhi: राजस्थानमधील काँग्रेस अधिवेशनात राहुल गांधी पुन्हा होणार अध्यक्ष? – congress conclave may be held in rajasthan to reinstall rahul gandhi as congress...

नवी दिल्लीः नेतृत्वाच्या संकटाचा सामना करत असलेल्या काँग्रेस पक्षाची सूत्रे पुन्हा एकदा राहुल गांधी ( rahul gandhi ) यांच्या हाती जातील. राजस्थानमध्ये फेब्रुवारी...

Recent Comments