Home संपादकीय Nashik: मंत्रभूमीची बदलणारी ओळख - the changing identity of mantrabhumi

Nashik: मंत्रभूमीची बदलणारी ओळख – the changing identity of mantrabhumi


>> प्रशांत भरवीरकर

अनेक पौराणिक कथांचे संदर्भ असलेल्या नाशिकची ओळखच मुळात मंत्रभूमी अशी आहे. वेदकाळापासून नाशिकची, अर्थातच तेव्हाच्या जनस्थानची ऊर्जा येथील मंदिरांमध्ये साठून राहिलेली आहे. अस्सल नाशिककराच्या दिवसाची सुरुवात ग्रामदैवत असलेल्या भगवान कपालेश्वराच्या आणि महादेवी भद्रकाली मातेच्या दर्शनाने होते; परंतु करोना या वैश्विक साथीच्या पार्श्वभूमीवर, मार्च महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्यापासून लागलेल्या लॉकडाउनमध्ये सर्व मंदिरे अडकली आणि देवांचे दर्शन दुर्लभ झाले. चैतन्यशक्तीचा स्रोत म्हणून मंदिरांकडे पाहिले जाते, तसेच मंदिरांवर बऱ्याचशा प्रमाणात अर्थकारणही अवलंबून आहे. नाशिक हे धार्मिक पर्यटनस्थळ आहे, येथे जगभरातून उत्सुकतेने लोक येतात. पंचवटीमध्ये प्रभू रामचंद्रांचा असलेला वास, पवित्र रामकुंडावर त्यांनी केलेला आपल्या पित्याचा दशक्रिया विधी, काळाराम मंदिर, त्र्यंबकेश्वरला असलेले बारा ज्योतिर्लिंगापैकी एक महादेवाचे मंदिर, साडेतीन शक्तिपीठांपैकी एक असलेले सप्तशृंग गडावरील भगवती देवीचे मंदिर आणि दक्षिणवाहिनी असलेल्या दक्षिण गंगा मानल्या जाणाऱ्या, गोदावरी नदीच्या काठावरील शेकडो मंदिरे, अशी पार्श्वभूमी नाशिकला लाभलेली आहे. सारे सुरळीत असताना, एक दिवस करोना नावाचा विषाणू येतो आणि सगळीकडे हाहाकार माजवतो. सुरक्षित वावराचे नियम पाळावे लागणार असल्याने गर्दीची ठिकाणे ‘लॉक’ करावी लागतात, त्यात ही मंदिरेही ‘लॉक’ होतात. गेल्या साठ ते सत्तर दिवसांपासून ही मंदिरे बंद आहेत आणि तेथे अनेक छोटे-मोठे व्यवसाय करणारे नाशिककर बेरोजगार झालेले आहेत. गुलाबाच्या फुलांमुळे गुलशनाबाद अशी असलेली नाशिकची आणखी एक ओळख; परंतु मंदिरेच बंद तर फुलांचे करणार काय? फुले बंद, तर शेतकरीही अडचणीत आणि मंदिरे बंद असल्याने भाविकही देवदर्शनाला भुकेलेला, अशी स्थिती आहे.

पाचवे लॉकडाउन सुरू झाले आणि इतर बाबी शिथिल झाल्या, त्याप्रमाणे मंदिरे, प्रार्थनास्थळेदेखील सुरू करण्यात येणार, अशी सूचना केंद्र सरकारच्या वतीने देण्यात आली; परंतु शहराबरोबरच संपूर्ण जिल्ह्यातील करोनाबाधितांची संख्या दररोज वाढत असल्याने, देवांची लागलीच काही सुटका होणार नाही, असे दिसते. करोनाचा सर्वत्र जो फटका बसला आहे, तो मंदिरांभोवती व्यवसायाच्या निमित्ताने उदरभरण करणाऱ्यांनाही बसला आहे. ही सारी खरे तर हातावर पोट भरणारी माणसे; पण बंदमुळे अनेक जण एका वेळेच्या जेवणालाही पारखे झाले आहेत. आयुष्य जगण्यासाठी मनाला उभारी देणारी प्रार्थनास्थळे ऊर्जा देण्याचे कार्य करतात. ‘पाठीवरती हात ठेवून फक्त लढ म्हणा,’ असे कुसुमाग्रज म्हणतात, याचा अर्थच मुळात पाठीशी कुणी खंबीरपणे उभे आहे म्हटल्यावर जगण्याला मिळणारी नवचेतना असते. ती या प्रार्थनास्थळांपासून प्रतीक रूपाने येते; पण सध्याच्या वातावरणात तरी घरी बसूनच देवदर्शन करणे श्रेयस्कर. करोनाबरोबरच आयुष्य व्यतीत करण्याचा निर्णय सामान्य माणसाने घेऊन टाकला आहे. मृत्यूपेक्षाही पोटाची भूक महत्त्वाची आहे, हे त्याने लॉकडाउनच्या काळातही घराबाहेर पडत, कच्च्याबच्च्यांसाठी दिवसभर गाळलेल्या घामातून दाखवून दिले आहे; त्यामुळेच भाविकांची देवालयेदेखील खुली करावी ही मागणी आहे. त्यात त्यांच्या भावनेचा प्रभाव अधिक आहे. आज मात्र भावनेपेक्षा कर्तव्याला अधिक महत्त्व आहे आणि घरी राहा, सुरक्षित वावर पाळा हेच आजचे नियत कर्तव्य आहे, हे विसरता येणार नाही. जुन्या नाशकात बडी दर्गाह असेल, गडकरी चौकातील गुरूद्वारा असेल, की नाशिकरोडचे बाळ येशूचे मंदिर, शेवटी देवालयेही सायुज्यतेचाच नियम सांगतात, तो यादरम्यान सर्वांना मान्यही आहेच. पाचव्या लॉकडाउनमध्ये देशभरातील मंदिरे खुली होत असताना, मंदिरांचे शहर अशी ओळख जपलेल्या नाशिकच्या पदरात मंदिर खुले करण्याचे दान काही पडणार नाही. मंत्रभूमी अशी सुरुवातीची ओळख असलेले हे शहर नंतर यंत्रभूमी बनले. आता या मंदिरांच्या शहराची ती ओळखही पुसली जाणार का, याची काळजी भाविकांना लागली असली, तरी योग्य ती काळजी घेऊन करोनाला अटकाव केला, तर तोच रामराया मदतीला धा‌वून येईलही कदाचित!



Source link

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Most Popular

आजचं राशीभविष्य… दिनांक २९ नोव्हेंबर २०२०

आजचं राशीभविष्य... दिनांक २९ नोव्हेंबर २०२० Source link

दीडदमडी : अवघी झाली गंमत…

गेल्या वर्षी २३ नोव्हेंबरला नेमकं काय झालं, यावर बरीच पुस्तकं येत आहेत. प्रत्येकाला दिसणारं सत्य वेगळं असतं, त्यामुळे या पुस्तकांमधून वेगवेगळं सत्य जगापुढे...

Recent Comments