Home संपादकीय samwad News: चंचल इंद्रदेव आणि गौतम ऋषींचा शाप - curse of the...

samwad News: चंचल इंद्रदेव आणि गौतम ऋषींचा शाप – curse of the fickle indradev and sage gautam


स्लग – कथाख्यान

इंद्रायणी सावकार

अहल्या गौतम ऋषींची करीत असलेली सेवा पाहून इंद्रदेवांना त्याची असूया वाटू लागली. सुवर्ण प्रासादात राहूनही आपल्याला जे सुख मिळत नाही, ते या ऋषीला झोपडीत मिळत आहे, हे कसं काय? असा प्रश्न त्यांच्या मनात घर करून बसला.

पृथ्वीवर विहार करण्याची इंद्रदेवांना मनस्वी आवड. कधी मानवाच्या वेषात जात, तर कधी गुप्तपणे फेरफटका करी. एक दिवस अहल्या त्यांच्या दृष्टीस पडली. दिसायला नीटस होती. अप्रतिम देखणी नव्हती. गौतम ऋषींची पत्नी होती. मनोभावे त्यांची सेवा करी. त्यांच्या आश्रमात दोघे राहत होते. दुरून पाणी वाहून आणणे, कपडे धुणे, लाकूडफाटा गोळा करणे, स्वयंपाक करणे आणि नवऱ्याची सेवा करणे… एवढी कामे अकल्पित आनंदाने व उत्साहाने पार पाडायची. अचाट सेवाधर्म, अलौकिक पतिसेवा!

याच तिच्या गुणांमुळे ती इंद्रदेवाच्या मनात भरली. ते, शची-वृषा व विजया यांच्यामध्ये जे काही घडलं होतं, त्या दिवसापासून त्यांच्या व शचीमधून विस्तव जात नव्हता. इंद्रसभेत जाते वेळी ऐरावत शचीच्या कक्षाबाहेर थांबायचा. शचीला सोंडेने उचलून पाठीवरच्या सोन्याच्या अंबारीत ठेवायचा आणि इंद्रसभेच्या दारात पोचताच पुन्हा सोंडेने उचलून खाली ठेवायचा. पूर्वी इंद्रदेव तिला वाकून उचलून घ्यायचे. खेटून बसायचे. प्रेमालाप करायचे. त्या गोडव्याला ते कायमचे वंचित झाले होते. म्हणूनच की काय गौतम ऋषींची त्यांना असूया वाटू लागली. ‘सुवर्ण प्रासादात राहूनही आपल्याला जे सुख मिळत नाही, ते या ऋषीला इथे झोपडीत मिळत आहे, हे कसं काय?’ असा प्रश्न त्यांच्या मनात घर करून बसला.

गौतम ऋषी अधून-मधून जवळच्या एका डोंगरावर तपश्चर्येसाठी जात. तरीही अहल्या नित्याची काम करत राही. दोन-तीनदा देखण्या शिष्यांची रूपे घेऊन इंद्रदेवाने तिच्याशी जवळिक साधण्याचा प्रयत्न केला. पण ती बधली नाही. ‘ऋषिवर्य आल्यानंतर त्यांना भेटा.’ एवढं एकच उत्तर तिच्या ओठांवर होतं. तिचं मन गौतमांना समर्पित होतं. अहल्या किंचितही चळणार नाही, हे इंद्रदेवांना उमजले. तिची एकनिष्ठता पाहून तिच्याविषयीचं त्यांचं आकर्षण अधिक प्रखर झालं. तिला प्राप्त करून घेण्यासाठी त्यांनी नेहमीचाच उपाय योजला. गौतमाच्या वेषात ते आश्रमात गेले. अहल्या अत्यानंदित झाली. ज्या सेवाधर्मसाठी व प्रेमभावनेसाठी इंद्रदेव आसुसलेले होते, ती त्यांना भरभरून मिळाली. इंद्रदेव म्हणून मिळत नव्हती, गौतम ऋषींच्या रूपात मिळत होती, हे एक किल्मिष होतं. पण त्या न्यूनाकडे त्यांनी दुर्लक्ष केलं.

पण एक दिवस गहजब झाला. अहल्येला निकट घेऊन इंद्रदेव प्रेमवर्षाव करीत असतानाच गौतम आश्रमात प्रवेशले. सुदैव इतकंच की प्रसंगावधान राखून त्यांनी मांजराचं रूप घेतलं व पळ काढला. गौतम ऋषींना मांजर दिसलं नाही. कोणीतरी भर्रकन गेलं एवढंच जाणवलं.

हे कोण गेलं? त्यांनी सहजगत्या विचारलं. अहल्येचा तोंडून शब्द फुटेना. ती कमालीची गर्भगळीत झाली होती. आले ते खरे गौतम आहेत. इतके दिवस आपण ज्याच्याबरोबर राहिलो तो ऋषिवर्य नव्हता. आपल्या हातून व्यभिचार घडला. या घणाघाती विचाराने ती दबून गेली.

‘मज्जार’ तिच्या तोंडून शब्द निसटला. या शब्दाचे दोन अर्थ- मांजर आणि माझा जार! यार! प्रियकर. गौतमांनी दुसरा अर्थ स्वीकारला. मांजर पळालं तर ही एवढी घाबरते का? असं त्यांच्या मनात आलं. त्याक्षणी त्यांनी शाप दिला- व्यभिचार केलास तू अहल्ये! यापुढे दगडाची हो. आणि तुझ्या या याराच्या शरीरावर एक हजार जखमा होवोत! अहल्येचे तात्काळ शिळेमध्ये रूपांतर झालं. इंद्रदेव आकाशमार्गावर होते. स्वतःच्या रूपात होते. मस्तकावर सुवर्णमुकुट. अंगावर जरीकाठी पिवळं धोतर व उपरणं, हातात वज्र, पायात सोन्याचे जोडे, गळ्यात, दंडावर व मनगटावर आभूषणं. पण क्षणार्धात त्यांच्या देखण्या देहावर एक हजार क्षते उमटली. जखमा होऊन त्यातून भळाभळा रक्त वाहू लागलं. अभद्र दृश्य! आता ते स्वर्गात जाणार कसे? कुठल्या तोंडाने सिंहासनावर बसणार? रुबाब दाखवणार? गौतमांनी शाप दिल्यामुळेच आपली ही अवस्था झाली आहे, एवढं ते उमजले. आता पलायन अशक्य. लाजलज्जा गुंडाळून ठेवून ऋषिवर्यांचे पाय धरायला हवेत. ते त्यांनी लगेच केलं.

‘ऋषिवर्य, मला मला क्षमा करा. तुमच्या पत्नीचा मला अनिवर्य मोह झाला. मी चुकलो. पण हा शाप कृपया परत घ्या. असं जखमी शरीर घेऊन मी स्वर्गात जाऊ कसा आणि राजा म्हणून वावरू कसा?’ त्यांनी गयावया केलं. प्रत्यक्ष इंद्रदेवच अहल्येचे प्रियकर होते, हे ऐकून गौतम ऋषी चकित झाले. पण दिलेला शाप परत घेता येत नव्हता.

‘ठीक आहे या क्षणापासून तुमच्या जखमांचं डोळ्यांत रूपांतर होईल. रामावतारात रामाच्या पदस्पर्शाने अहल्याही पूर्ववत होईल. तिचा दोष नव्हता. मी तिच्याबरोबर संसार करीन’, गौतम म्हणाले.

इंद्रदेवांच्या जखमा बुजल्या. पण त्याजागी डोळे आले. हे तरी तरी शोभिवंत होते काय? छे, मुळीच नाही. पण गौतमांनी यातूनही त्यांची सुटका केली. त्यांना उपाय सुचवून त्यांचं मूळ देखणं रूप पूर्ववत होईल हे पाहिलं.

अर्थात शापाची घटना गुप्त राहिली नाही. सर्वत्र पसरली. शताक्ष असं नाव त्यांना पडलं. त्यांच्या समोर कोणी घेत नसे, पण त्यांच्या पाठीमागे सगळे उच्चारित. ते त्यांना समजे. याही टोमण्याचे निराकरण करण्यासाठी इंद्रानी एक युक्ती योजली. त्यांनी शंभर यज्ञ पार पाडले. आता त्यांना शतक्रतु असे मानाचे नाव मिळाले. शताक्ष हे नाव जर ऐकू आले. तर ते हसून म्हणत- ‘चुकलात तुम्ही! शताक्ष नाही. शतक्रतु आहे मी. हे दोनच निळे डोळे आहेत मला.’

इंद्रदेव महासंकटातून बचावले. गौतम ऋषींनी दया केली म्हणून ते देखणं शरीर अबाधित राहिलं. आता तरी त्यांनी धडा शिकावा आणि स्वतःला सुधारावं की नाही. पण नाही, रुक्मांगद राजाची पत्नी मुचकुंदा हिच्या ते प्रेमात पडले. तिथेही त्यांनी आधीचीच हीच युक्ती वापरली. रुक्मांगद शिकारीसाठी रानात मुक्काम करीत असे. त्याचे रुप घेऊन राहू लागले. पण राजा परत येतो आहे, अशी कुणकुण लागताच अंतर्धान पावले.

मुचकुंदेला सत्य जाणवलं. पण कुरकूर करण्याचा प्रश्नच नव्हता. खेरीज ती सुखावली होती. कारण इतके दिवस ती निपुत्रिक होती. आता तिला दिवस गेले होते. नऊ महिन्यांनी तिला पुत्र झाला- गृत्समद. मात्र याचे डोळे निळे होते व केस सोनेरी. हे कसं काय? राणीने तात्काळ खुलासा केला- मी इंद्रदेवांची उपासना केली, त्यांच्या कृपेने हा मला झाला. हा खुलासा सर्वांनी स्वीकारला. इंद्रदेवांची कृपा झाली हे खरंच होतं!

याही पुत्राकडे इंद्रदेवांनी दुर्लक्ष केलं. मात्र तो तरुण वयात आल्यानंतर त्याच्या साम्याचा त्यांनी उपयोग करून घेतला. गृत्समद ऋषी झाला. पृथ्वीवर गेले असताना अनेकदा दैत्य त्यांच्यावर धावून आले. त्या त्या वेळी आपण गृत्समद ऋषी असल्याची बतावणी करून इंद्रदेव निसटून गेले.





Source link

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Most Popular

Thane News : Jameel Sheikh: मनसे पदाधिकाऱ्याची भररस्त्यात हत्या; ठाणे शहर हादरले – mns leader jameel sheikh shot dead in thane

ठाणे:ठाणे शहरातील राबोडी भागात मनसे पदाधिकारी जमील शेख यांची भररस्त्यात गोळी झाडून हत्या करण्यात आल्याने एकच खळबळ उडाली आहे. जमील हे बाइकवरून निघाले...

Recent Comments