Home संपादकीय Union Budget 2021: अर्थसंकल्प आणि आव्हाने - dr raju shrirame article on...

Union Budget 2021: अर्थसंकल्प आणि आव्हाने – dr raju shrirame article on union budget 2021 and challenges of indian economy


डॉ. राजू श्रीरामे

नवा अर्थसंकल्प लवकरच सादर होईल. करोना काळात झालेले प्रचंड आर्थिक नुकसान भरून काढण्याचे आव्हान आता अर्थमंत्र्यांसमोर आहे. प्रचंड मंदीच्या गर्तेतून देशाच्या अर्थव्यवस्थेला बाहेर काढायचे असेल, तर शेअर बाजार आणि संपूर्ण अर्थव्यवस्थेला बूस्टर लसीची गरज आहे. एक फेब्रुवारी रोजी अर्थमंत्री निर्मला सीतारमण नवा सर्वसाधारण अर्थसंकल्प सादर करणार आहेत. यात अर्थव्यवस्थेला काही प्रमाणात दिलासा मिळण्याची अपेक्षा आहे. सध्या अर्थव्यवस्था गंभीर संकटात आहे. अनेक उपाययोजना लागू करून, अर्थव्यवस्थेला संकटातून बाहेर काढावे लागेल. आर्थिक वर्षातील तूट आणि आर्थिक उत्पन्नातील शिथिलता हे यातले सर्वांत मोठे अडसर आहेत. दरडोई उत्पन्न व जीडीपीबाबत आधीच अनेक अडथळे आहेत. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी सतत विविध विभागांच्या बैठका घेत आहेत. सल्लामसलत करीत आहेत. याचा सकारात्मक परिणाम देशांतर्गत बाजारावर होईल. जीडीपीच्या घसरणीनंतर, त्याची पुन्हा अनुकूल वाटचाल सुरू होणे व विकास दर यांकडे विशेष लक्ष द्यावे लागणार आहे.

आतापर्यंत भारत सरकारने १.२२ लाख कोटी रुपयांचे पॅकेज दिले आहेत. ते जीडीपीच्या २० टक्के आहे; परंतु वित्तीय तूट मर्यादा जीडीपीच्या दोन टक्के ठेवली आहे. या संदर्भात नव्याने मागणी करणे कठीण आहे. सध्या उपभोग खर्च वाढविण्यासाठी लोकांजवळ रोख रक्कम कमी असून, ती वाढायला हवी. यासाठी केंद्र सरकारला डायरेक्ट बेनिफिट ट्रान्सफर (डीबीटी)च्या मात्रेत वाढ करावी लागेल. या बरोबरच प्रोत्साहन योजना लागू कराव्या लागतील. हॉटेल व पर्यटन क्षेत्राला प्रोत्साहन देण्यासाठी, एलटीसी योजना किंवा व्हाउचरचा वापर वाढवावा लागेल.

देशाच्या आर्थिक क्षेत्राला, त्याच्या प्रभाव वाढीसह चालना देण्यासाठी, केंद्र व राज्य आर्थिक उत्पन्न आणि खर्चाची नवी चौकट तयार करावी लागेल. करोनामुळे सध्याची रचना अर्थहीन झाली आहे. विविध क्षेत्राला आर्थिक पॅकेजसाठी मोठी पावले उचलणे आवश्यक आहे. यासाठी सरकारी मालमत्तांची विक्री, कर्ज, महसूल आणि खासगी कर्ज देण्याची व मोठ्या प्रमाणात निर्गुंतवणुकीची योजना विचारात घेता येईल.

नऊ महिन्यांपासून अनेकांच्या उत्पन्नात कपात झाल्यामुळे; तसेच अनेक लोकांचे रोजगार बुडाल्यामुळे, त्यांची पूर्वी घेतलेल्या घराचे प्रीमियम किंवा कर्ज, वाहन कर्ज, गृह कर्ज थकण्याची समस्या आहे. यामुळे बँकांचे एनपीए वाढले आहेत. यासाठीच पुढील आपत्कालीन योजनेसाठी बॅड बँक तयार केली जाऊ शकते. मग सर्व व्यापारी बँकांची बुडीत कर्जाची चिंता दूर होईल. या बरोबरच सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांना बळकटी देण्यासाठी शासनाला आपला हिस्सा कमी करावा लागेल. अर्थव्यवस्थेत स्थलांतरित श्रमिकांचे प्राबल्य व कृषी अर्थव्यवस्था; तसेच ग्रामीण लघु व कुटीर उद्योग या दृष्टीने त्यांचे योगदान वादातीत आहे. या सर्व अर्थांनी ग्रामीण अर्थव्यवस्था सर्वांत मोठी आहे. अशा परिस्थितीत ग्रामीण योजनांसाठी जास्तीत जास्त भांडवलाची गरज भासू शकेल. कृषी क्षेत्राकडून मिळणारे उत्पन्न स्थानिक विकासासाठी लावून, या योजनेत विकासावर भर देता येईल.

करोनामुळे बऱ्याच क्षेत्रांचा कणा मोडून पडला. आज अर्थव्यवस्थेची अशी अनेक क्षेत्र आहेत, की जी अजूनही प्रतिकूल परिस्थितीचा सामना करीत आहेत. यात विमानचालन, रेल्वेसेवा, परिवहन सेवा आणि सेवा क्षेत्रातील अनेक उद्योगांचा समावेश आहे. या उद्योगांना आर्थिक मंदीच्या संकटातून बाहेर काढण्यासाठी, सरकारला विशेष आपत्कालीन आर्थिक धोरण तयार करावे लागेल. देशातील सर्व घटकांचे उत्पान व अन्न सुनिश्चित करणे, हा प्राधान्यक्रम हवा. यासाठी सार्वजनिक वितरण व्यवस्था वाढविली जाऊ शकते. यातील दोष दूर करायला हवेत. जेणेकरून प्रत्येकाला विनामूल्य किंवा कमी किमतीत अन्न मिळू शकेल. प्रत्येक व्यक्तीला अन्न मिळणे ही सरकारची जबाबदारी असून, आजच्या कल्याणकारी राज्याच्या प्रक्रियेत याला विशेष प्राधान्य हवे.

आज करोनामुळे रोजगार क्षेत्राचा पाया तुटलेला आहे. बहुतेकांचे उत्पन्न कमी झालेले आहे, तर मोठ्या संख्येने लोक बेरोजगार झाले आहेत. स्थलांतरित श्रमिक गावांकडे परतले असून, अशा परिस्थितीत कर वाढविणे किंवा नवीन कर लावणे योग्य ठरणार नाही. याबरोबरच सरकारला रोजगारावरही लक्ष द्यावे लागेल. नव्या अर्थसंकल्पात अर्थव्यवस्थेला काही प्रमाणात दिलासा मिळावा, अशी अपेक्षा आहे. अर्थव्यवस्थेतील बदलांमुळे सध्या सकारात्मक वातावरण असून, काही क्षेत्रांत चांगले बदल घडत आहेत. केंद्र सरकारने केलेल्या उपाययोजनांमुळे विविध उद्योगांमध्ये नव्याने सुचिन्हे दिसत आहेत.

राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाने (एनएसओ) जाहीर केलेल्या राष्ट्रीय उत्पन्नाच्या पहिल्या आगाऊ अंदाजानुसार, चालू आर्थिक वर्षात जीडीपीमध्ये ७.५ टक्क्यांची घट होण्याची शक्यता आहे; मात्र डॉ. राजीवकुमार यांच्या मते, केंद्र सरकारने केलेल्या विविध प्रोत्साहक आर्थिक उपाययोजनांमुळे, २०२०-२१मध्ये जीडीपीमध्ये १४.४० लाख कोटी रुपयांची आर्थिक वाढ मिळेल, असाच एकंदरीत अंदाज आहे. भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या जीडीपीच्या अंदाजानुसार शेती वगळता सर्वच क्षेत्रांत पूर्ण आर्थिक वर्षासाठी, आर्थिक घट अधिक संकुचित होण्याची अपेक्षा आहे. ‘२०२०-२१मध्ये स्थिर किमती (२०११-१२मधील वास्तविक जीडीपी किंवा जीडीपी १२.२०वरून १४.४०लाख कोटी रुपयांची पातळी गाठण्याची शक्यता आहे. २०२०-२०२१च्या जीडीपीच्या १५.६६ लाख कोटी रुपयांच्या अंदाजानुसार असण्याची अपेक्षा आहे. २०२० -२१मध्ये वास्तविक जीडीपीतील वाढ (२०१९ -२०२०) मधील २.२ टक्क्यांच्या तुलनेत ७.७ टक्के एवढी होती,’ असे एनएसओने म्हटले आहे. चालू आर्थिक वर्षात उत्पादन क्षेत्रामध्ये २.४ टक्के आकुंचन होण्याची शक्यता आहे, तर मागील वर्षात ही वाढ ०.०३ टक्के होती. एनएसओच्या अंदाजानुसार खाण आणि उत्खनन; तसेच व्यापार, हॉटेल, वाहतूक, संप्रेषण आणि प्रसारणाशी संबंधित सेवा क्षेत्रात लक्षणीय घट होऊन, हे संकुचन अधिक वाढणार आहेत. २०२०-२१मध्ये कृषी क्षेत्रात ३.४ टक्क्यांनी वाढ झाल्याचा अंदाज आहे. तथापि, यंदा ही वाढ चार टक्क्यांपेक्षा कमी होईल. कोव्हिड-१९च्या आर्थिक संकटामुळे, पहिल्या तिमाहीत अर्थव्यवस्था २३.९ टक्के, तर दुसऱ्या तिमाहीत ७.५ टक्क्यांनी घसरलेली आहे. नीती आयोगाची काय भूमिका आहे, हे अस्पष्ट आहे. यासंदर्भात काही गोष्टींबद्दल नीती आयोग खूप सकारात्मक आहे. आपण मागील काळात जे काही गमावले आहे, त्यापेक्षा कमीच नव्याने मिळाले आहे; मात्र नजीकच्या भविष्यात जीडीपी वाढ पुन्हा जोमाने होईल आणि सध्याची संकटे दूर होतील, अशी लक्षणे आहेत. आता येत्या अर्थसंकल्पाला त्या दृष्टीने आपल्या अर्थकारणाला नव्याने चालना व दिशा द्यावी लागेल. अर्थमंत्र्यांकडून आता तीच अपेक्षा आहे.

(लेखक उपप्राचार्य व राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज विद्यापीठात अर्थशास्त्र अभ्यास मंडळाचे सदस्य आहेत.)



Source link

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Most Popular

Sitaram Kunte: अनुभवी आणि विश्वासार्ह : सीताराम कुंटे – sitaram kunte new chief secretary of maharashtra

अखेर सीताराम कुंटे राज्याचे मुख्य सचिव झाले. खरेतर उद्धव ठाकरे यांनी मुख्यमंत्रिपदाची सूत्रे हाती घेतल्यानंतरच ते मुख्य सचिवपदी येणार असा अनेकांचा कयास होता.  Source...

Corona Rules Violation: करोनाबाधित नियमांचा भंग करून फिरत होता घराबाहेर; गुन्हा दाखल – police file fir against corona positive man for corona rules violation

म. टा. विशेष प्रतिनिधी, मुंबईकरोनास रोखण्यासाठी मुंबईत लागू केलेल्या नियमांचे उल्लंघन केल्याचे प्रकार वारंवार घडत आहेत. गोवंडी पोलिस ठाण्यापाठोपाठ सोमवारी चेंबूर पोलिस ठाण्यात...

Recent Comments